Վիտամին E

From Armenian Medical Info

Վիտամին E կամ տոկոֆերոլ (հուն. toko - ժառանգ և լատ. ferre - բերել)` ճարպալույծ վիտամին է, հանդիսանում է նաև կարևոր անդիօքսիդանտ: Բնության մեջ գոյություն ունի ութ ձևերով, որոնք իրարից տարբերվում են կենսաբանական ակտիվությամբ և օրգանիզմում իրնց ֆունկցիաներով:

Տոկոֆերոլի ազդեցությունը ռեպրոդուկտիվ պրոցեսի վրա առաջին անգամ հետազոտվել է 1920 թ-ին: Փորձը դրվել է սպիտակ առնետների վրա, որոնք սովորաբար բավականին արագ են բազմանում: Երկար կաթնային սննդակարգի հետևանքով նկատվել է ավիտամինոզ E և բազմացումը ընդհատվել է:

Contents 1 Վիտամին E-ի ազբյուրները 2 Օրական պահանջը 3 Վիտամին E-ն և ազատ ռադիկալները 4 Վիտամին E-ն և ռեպրոդուկցիան 5 Վիտամին E-ն և իմունիտետը 6 Վիտամին E-ն և մաշկը 7 Վիտամին E-ն և նյութափոխանակությունը 8 Վիտամին Е-ն ու սեռական և էնդոկրին համակարգերը 9 Վիտամին Е-ն և արյան շրջանառությունը 10 Վիտամին Е-ն և նյարդային համակարգը 11 Վիտամին Е-ի անբավարարությունը

[edit] Վիտամին E-ի ազբյուրները

Տոկոֆերոլներ պարունակում են հիմնականում բույական ծագման մթերքները: Այդ մթերքներից Վիտամին E-ով առավելապես հարուստ են`

• բուսական յուղեր (ձեթեր չռաֆինացված)
  • սոյայի
  • արևածաղկի
  • բամբակի
  • եգիպտացորենի
  • աբլիպիխայի
  • ընկույզի
• հացազգիներ
• լոբազգիներ
• բանջարեղեն
  • կաղամբ
  • լոլիկ
  • սալատ և այլն

Որոշակի քանակությամբ վիտամին E են պարունակում հետևյալ կենթանական ծագման մթերքները`

• միս
• ճարպ
• ձու
• կաթ
• լյարդ:

[edit] Օրական պահանջը

Վիտամին E-ի օրական պահանջը հասուն մարդու համար կազմում է 15 մգ, երեխաների համար` 3-5 մգ:

[edit] Վիտամին E-ն և ազատ ռադիկալները

Վիտամին E-ն օժտված է լավ արտահայտված հակաօքսիդանտային ատկիվությամբ, այսինքն պահպանում է չհագեցած ճարպաթթուները և բջջաթաղանթի լիպիդները օքսիդացումից և ազատ ռադիկալներով վնասումից: Այս հատկությունը կարևոր դեր է խաղում չարորակ ուռուցքների, սրտանոթային հիվանդությունների և վաղ ծերացման կանխարգելման հարցում:

[edit] Վիտամին E-ն և ռեպրոդուկցիան

Հղի կանանց ցուցված է վիտամին E պտղի նորմալ զարգացման համար: Այն նպաստում է սպիտակուցների և ճարպերի յուրացմանը, մասնակցում է հյուսվածքային շնչառության պրոցեսներին, ազդում է պտղի ուղեղի աշխատանքի, արյան, նյարդերի և մկանների վրա:

[edit] Վիտամին E-ն և իմունիտետը

Վիտամին E-ն կանխարգելում է օրգանիզմում բորբոքային պրոցեսները: Տոկոֆերոլը ընկճում է այն նյութերի սինթոզը, որոնք խթանում են բորբոքային պրոցեսները (լեյկոտրիենները և պրոստոգլանդիններ)` նպաստելով լավացման պրոցեսների արագացմանը:

Պաշտպանում է թիմուսը վնասող գործոններից:

Վիտամին E-ի ընդունումը ավելացնում է հիվանդությունների նկատմամբ կայունությունը բոլոր տարիքային խմբերում: Այն առավել օգտակար է տարիքով մարդկանց համար:

[edit] Վիտամին E-ն և մաշկը

Վիտամին E-ն լավացնում է մաշկի ընդհանուր վիճակը: Տոկոֆերոլի ընդունումը հնարավորություն է տալիս խուսափել այնպիսի տարիքային փոփոխություններից, ինչպիսիք են`

• մաշկի բարակելը
• կոլագենի պարունակության իջեցումը
• խոնավության և էլաստիկության կորուստը:

[edit] Վիտամին E-ն և նյութափոխանակությունը

Վիտամին E-ն նպաստում է օրգանիզմի կողմից մի շարք նյութերի յուրացմանը, որոնցից են`

• սպիտակուցները (նպաստում է մկանային մասայի աճին)
• ճարպերը
• Վիտամին D-ն:

Տոկոֆերոլը խոչնդոտ է հանդիսանում վիտամին A-ի օքսիդացման համար և նպաստում է վերջինիս կուտակմանը լյարդում: Մասնակցելով ածխաջրերի փոխանակությանը` խթանում է մկանների գործունեությունը` նպաստելով մկաններում գլիկոգենի կուտակմանը:

[edit] Վիտամին Е-ն ու սեռական և էնդոկրին համակարգերը

Վիտամին Е-ն ազդում է արական սեռական և էնդոկրին գեղձերի ֆունկցիայի վրա: Տոկոֆերոլը անհրաժեշտ է սպերմայի առաջացման և սեռական ինստինկտի պահպանման համար: Այն կարևոր է նաև կանանց համար. նպաստում է հյուսվածքներում վերականգնողական պրոցեսներին, օգտագործվում է պոստմենստրուալ համախտանիշի և կաթնագեղձի ֆիբրոկիստոզի (մաստոպաթիայի) կորեկցիայի համար:

[edit] Վիտամին Е-ն և արյան շրջանառությունը

Վիտամին Е-ն լավացնում է անոթների վիճակը և արյան բաղադրությունը: Անոթները դառնում են ավելի էլաստիկ, ամրանում է մազանոթների պատերը, արյան մակարդելությունը իջնում է` կանխարգելելով թրոմբագոյացումը, ավելացնում է էրիթրոցիտների կայունությունը:

[edit] Վիտամին Е-ն և նյարդային համակարգը

Վիտամին Е-ն մասնակցում է նյարդային բջիջների թաղանթներով իմպուլսների փոխանցմանը (նաև սրտում): Տոկոֆերոլի հավելյալ ընդունումը իջեցնում է ստորին և վերին վերջույթների թմրածության զգացումը տարեց մարդկանց մոտ:

[edit] Վիտամին Е-ի անբավարարությունը

Տես` Հիպովիտամինոզ E: