Պլազմիդ
From Armenian Medical Info
Պլազմիդները արտաքրոմոսոմային գենետիկական էլեմենտներ են, հանդիսանում են ժառանգականության հավելյալ գործոններ, գտնվում են բջջում` քրոմոսոմներից դուրս: Պարունակում են օղակաձ կամ գծային կառուցվածքով ԴՆԹ:
[edit] Ժառանգումը
Պլազմիդները ունակ են ինքնուրույն բազմացման` ռեպլիկացիայի, սակայն դրա համար օգտագործում են բջջի ռեպլիկացիոն համակարգը: Պլազմիդների մեծամասնությոնը կոդավորում են հատուկ սպիտակուցներ` ռեպլիկացիայի խթանիչներ: Այս սպիտակուցները սկսում են ռեպլիկացիայի պրոցեսը, որն էլ շարունակում է բջջի ռեպլիկացիոն համակարգը:
Հայտնի են օղակաձը պլազմիդների ռեպլիկացիայի մի քանի մեխանիզմներ`
- պտտվող օղակի մեխանիզմ (rolling cycle),
- տետտա-մեխանիզմ,
- D-մեխանիզմ.
[edit] Դասակարգումը
Գոյություն ունեն պլազմիդների դասակարգման մի քանի համակարգեր, որոնք հիմնվում են`
- տոպոլոգյիայի` տեղակայման,
- ռեպլիկացիայի մեխանիզմի,
- պլազմիդներում պարունակվող մարկերային գեների վրա (օրինակ` հակաբիոտիկների նկատմամբ կայունության),
- տերերի(բջիջների) տիպի,
- գեների կրկնորինակների քանակի,
- համատեղելիության,
- կոնյուգացիոն (բջջից բջիջ տեղափոխման) հատկությունների վրա:
Անկախ տիպից բոլոր պլազմիդները ռեպլիկացիայի ինիցիացիայի կետ (ori V).
[edit] Օգտագործումը
Պլազմիդները լայնորեն կիրառվում են գենային ինժեներիայում գենետիկական մոնիպուլյացիաների և գենետիկական ինֆորմացիայի տեղափողման համար: Դրա համար ստեղծվում են արհեստական պլազմիդներ` վեկտորներ, որոնք կազմված են տարբեր գենետիկական աղբյուրներից վերցված կամ արհեստականորոն ստեղծված ԴՆԹ-ի մասերից:
